Deskresearch 6e Thema
De kwaliteit van het onderwijs en de prestaties van leerlingen hangt nauw samen met de kwaliteit van de leraren en de schoolleiding. Hoe staat het met de kwaliteit van onze leraren en hoe ziet een goede leerkracht in deze 21ste eeuw er eigenlijk uit. Dit document geeft u achtergrondinformatie over thema 6 van De Onderwijsagenda. Als eerst kijken we naar de kwaliteit van de leerkracht. De Commissie Leraar onder leiding van Alexander Rinnooy Kan toonde zich al bezorgd over de kwaliteit van de lerarenopleidingen en adviseerde de lijn die met de Beleidsagenda Lerarenopleiding 2005-2008 was ingezet voort te zetten. In het Actieplan LeerKracht van Nederland is dit advies opgepakt en in de Kwaliteitsagenda voor het opleiden van leraren 2008-2011 wordt dit verder uitgewerkt. Deze en andere publicaties omtrent de kwaliteit van de leraar en de lerarenopleiding vindt u in het eerste deel. Het tweede deel richt zich op de veranderende rol van de docent. In plaats van kennisoverdrager wordt deze steeds meer gezien als coach en begeleider van het leerproces van de leerling. De relatie tussen docent en leerling speelt hier een belangrijke, maar ook veranderlijke rol in. Daarnaast zijn er met de technologische vooruitgang andere tools en middelen ter beschikking van de docent en dient deze daar ook zelf vaardig in te zijn.
Veel leesplezier!
De kwaliteit van de leraar
Publicatie van ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap: De beleidsagenda lerarenopleiding 2005-2008. In deze publicatie vindt u informatie over de mate waarin afspraken zijn nagekomen om de kwaliteit van lerarenopleidingen te verbeteren. Deze afspraken zijn gemaakt door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), de VSNU en de HBO-raad en vastgelegd in de Beleidsagenda lerarenopleiding 2005-2008. Deze publicatie bevat de volgende onderwerpen:
- kwaliteit van de instroom naar de PABO’s;
- kwaliteit van de EVC-procedure;
- borging van het HO-niveau en bekwaamheidseisen;
- kwaliteit van toetsing en examinering;
- kwaliteit van het opleidingspersoneel;
- interne kwaliteitszorg en rendement;
- masters in het onderwijs;
- opleiden in de school;
- educatieve infrastructuur;
- factoren van invloed op de invoering.
http://bevoegd.nl/Documenten/actieplanp6.pdf
Actieplan LeerKracht van Nederland, de beleidsreactie op het advies van de Commissie Leraren (2007). Hoewel we er, volgens het rapport, internationaal mogen zijn met het Nederlands onderwijs komt de kwaliteit hiervan wel steeds meer onder druk te staan. Er is een dreigend tekort aan kwalitatief goede leraren en er zijn meerdere aanpassingen nodig om kwetsbare punten te bestrijden. Het actieplan richt zich daarom op de volgende drie punten:
- Een sterker beroep
- Een professionelere school
- Een betere beloning
De kwaliteitsagenda voor het opleiden van leraren 2008-2011. Dit rapport bouwt voort op de eerder gepresenteerde publicaties; de Beleidsagenda en het Actieplan LeerKracht en gaat ook in op het toenemende tekort aan kwalitatief goede leerkrachten. Deze agenda richt zich voornamelijk op:
- De versterking van de kwaliteit van lerarenopleidingen, waarbij ingezet wordt op de aanscherping van zowel de instroom als het eindniveau.
- Meer academici voor de klas.
- Meer variëteit in de opleiding en beroep.
- En de samenwerking die het vraagt van verschillende actoren om de kwaliteit te verhogen.
Rapport van de inspectie van Onderwijs ‘De kwaliteit van de leraar’ (2009). De kwaliteit van leerlingprestaties is gerelateerd aan de kwaliteit van leraren en schoolleiding, er is dus een groot belang bij voldoende leraren en voldoende bekwame leraren. Door het lerarentekort verzorgen er nogal eens onbevoegde of onderbevoegde leraren het onderwijs, vooral in de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Daarnaast geeft het rapport aan dat de uitstroom van eerstegraads leraren laag is en er relatief veel uitval is op deze universitaire lerarenopleidingen. Deze redenen zorgen ervoor dat de leraar centraal staat in de ‘Kwaliteitsagenda voor het opleiden van leraren 2008-2011’. Als laatste rapporteert het verslag over de lerarenopleidingen en wordt de kwaliteit internationaal vergeleken.
Publicatie van De Onderwijsraad: Kwaliteitsborging van het eindniveau van aanstaande leraren (2009). De Raad stelt in deze publicatie een aantal beleidsadviezen voor om de kwaliteit van lerarenopleidingen te verhogen:
Voor de Hbo-opleidingen
- Landelijke examencommissie
- Lokale examinering
Voor alle opleidingen
- Harmonisatie kenniscomponenten (huidige opleidingen verschillen nogal van elkaar wat betreft de beschrijving van de kenniscomponenten die opleidingen opstellen, de Raad stelt voor deze wat betreft structuur en abstractieniveau te harmoniseren om opleidingen zo ook beter met elkaar te kunnen vergelijken)
- Integraal eindniveau toetsen
- Accreditatie
- Lokale examencommissies
Verschuiving vaardigheden en rol docent
http://www.lerarenweb.nl/index.html
Stichting Beroepskwaliteit Leraren (SBL) bevordert de kwaliteit van het onderwijs door bekwaamheidseisen op te stellen voor leraren en door professionaliteit centraal te stellen. Via deze site vindt u informatie hierover en via de onderstaande link komt u rechtstreeks op de competentiematrix. Hier worden de verantwoordelijkheden van de leraar samengevat in zeven lerarencompetenties. Lerarenopleidingen gebruiken deze competenties om de studenten op te leiden en te toetsen en scholen gebruiken deze competenties om leraren te professionaliseren.
http://www.lerarenweb.nl/bekwaamheid/matrix.swf
http://www.rcec.nl/Publicaties/publicatie/EPSbrochure5_Beoordelen.pdf
Publicatie ‘Beoordelen van competenties van docent’ (Straetmans & Sanders, 2001). In de brochure wordt helder in kaart gebracht wat er allemaal komt kijken bij het beoordelen van competenties van leraren. Verschillende, voor lerarenopleidingen, enigszins nieuwe termen als competenties, assessment en portfolio worden behandeld en er wordt ingegaan op kwaliteit en kwaliteitsbevordering hiervan.
http://www.slo.nl/downloads/2009/Lerearenopleiding__en__leerplanontwikkeling.pdf/download
‘Lerarenopleidingen en leerplanontwikkeling’ is een verslag van een onderzoek (SLO, 2009) naar de wijze waarop en mate waarin tweede- en eerstegraads lerarenopleidingen aandacht besteden aan leerplankundige competenties in het opleidingscurriculum. Uit het onderzoek blijkt dat de meeste aandacht uitgaat naar het (meest concrete) klassen- en leerling-niveau, daarna het schoolniveau en vervolgens het landelijke en internationale niveau.
De plaats van het vak binnen het schoolcurriculum, het werken in leergebieden en met vakoverstijgende projecten komen niet in alle opleidingen even prominent voor, soms komen ze vrijwel niet aan de orde. Het rapport geeft een aantal aanbevelingen over hoe lerarenopleidingen meer systematisch aandacht kunnen besteden aan leerplankundige competenties.
http://www.slo.nl/downloads/2009/Leerplan-in-ontwikkeling.pdf/download
Publicatie van SLO (2009). Het huidige onderwijsbeleid biedt scholen veel ruimte en mogelijkheden om eigen wensen en profileringsbehoeften vorm te geven. Scholen kunnen binnen de landelijke leerplankaders eigen accenten leggen en inhoudelijke invulling geven aan het leerplan in de school. Aan scholen de niet eenvoudige taak om tot een relevant en samenhangend leerplan te komen. Uit diverse studies blijkt dan ook dat succesvolle en duurzame leerplanvernieuwing in scholen gebaat is bij interactie en synergie tussen leerplanontwikkeling, docentontwikkeling en schoolorganisatieontwikkeling. Veranderingen in de samenleving vragen steeds om nieuwe kennis en vaardigheden en daarmee om een blijvende ontwikkeling van het onderwijs. Vragen als ‘Hoe verloopt dit proces van leerplanontwikkeling?’, ‘Wat is een leerplan?’ en ‘Wat draagt het bij aan de kwaliteit van leerplanproducten?’ staan daarom centraal in deze publicatie.
http://www.kenniskring.eu/LinkClick.aspx?fileticket=Gjtw3VNPo4E%3d&tabid=198&mid=760
Een paper over de competentie van docenten in competentiegericht onderwijs door M. van der Wel en H. van Heijst (2008).
http://cinop.brengtlerentotleven.nl/downloads/publicaties/A00431.pdf
Rapport over ‘ondernemend docentschap’ van het Cinop Expertisecentrum (2007). Invoering van vernieuwingen, zoals het competentiegericht onderwijs, vraagt ondernemende docenten. Dit rapport geeft antwoord op de vragen wat een ondernemende docent is en hoe dit verder tot ontwikkeling gebracht kan worden. Er worden ook overzichten gegeven van de samenhang tussen ondernemend handelen en achtergrondkenmerken (waaronder leeftijd, functie, geslacht en werkervaring).
http://www.uu.nl/NL/Informatie/bachelor/alpo/Pages/study.aspx
Sinds 2008 organiseert de Hogeschool Utrecht in samenwerking met de Universiteit Utrecht de Academische Lerarenopleiding Primair Onderwijs (ALPO). Studenten halen hierbij een lesbevoegdheid en een bachelor diploma Onderwijskunde. Via deze link kunt u meer lezen over deze academische PABO.
http://www.kpcgroep.nl/~/Media/Files/Publicaties/De_school_op_de_schop.ashx
Publicatie van KPC groep: De school op de schop. In deze publicatie wordt de verschuiving binnen het onderwijs en ‘het nieuwe leren’ uiteengezet. Het rapport geeft een mooi overzicht van de ontwikkelingen en ‘systeemdoorbrekende’ vormen van onderwijsvernieuwing. Het leren van de leerling wordt centraal gesteld en de leraar is niet langer de leverancier van kennis. Hoofdstuk 5 gaat in op de rol van deze ‘nieuwe leraar’.
http://www.sco-kohnstamminstituut.uva.nl/pdf/sco820.pdf
Het ontwikkelen van talenten vraagt, naast de andere info die dit rapport biedt, andere soort kennis en vaardigheden van de leerkracht. Tijd en ruimte voor het opbouwen van een pedagogische relatie tussen docenten en leerlingen behoort tot de belangrijkste voorwaarden om talenten van leerlingen in het voorgezet onderwijs te herkennen en talentontplooiing te ondersteunen. Dit onderzoek gaat in op het begrip talent en brengt instrumenten in kaart die ingezet kunnen worden bij talentherkenning. Docenten dienen volgens het rapport over voldoende kennis en verschillende vaardigheden te beschikken om talentontplooiing maximaal mogelijk te maken. Vooral het scheppen van voorwaarden in de organisatie van het voortgezet onderwijs is echter noodzakelijk om maatwerk voor latent talent op elk niveau aan te kunnen bieden.
Technologische innovaties en de implicaties hiervan voor de docent
Een artikel van Marijke Kral: 15 jaar Onderwijs en ICT in vogelvlucht (2009). Het artikel geeft een overzicht van de (technologische) ontwikkelingen in het onderwijs en betrekt hierbij ook de vaardigheden en de zogenoemde digitale didactische competenties van docenten.
http://downloads.kennisnet.nl/onderzoek/nipoonderzoekbehoefteonderleraren2003.pdf
Onderzoek van TNS NIPO: ICT-gebruik docenten behoeft brede ondersteuning. Onderzoek naar ICT-gebruik onder docenten in het primair onderwijs en het voortgezet onderwijs. De computer heeft zijn intrede in het onderwijs gemaakt en docenten maken hier in meer en mindere mate gebruik van. Dit vraagt bepaalde (nieuwe) vaardigheden van de docent, zowel om de computer zelf te gebruiken als om de computer in te zetten in het onderwijsleerproces. Daarbij is een sterke behoefte aan hulp en ondersteuning.
http://onderzoek.kennisnet.nl/attachments/session=cloud_mmbase+2065069/Didactiek_in_balans_2009.pdf
Onderzoek uitgevoerd door ITS in opdracht van Stichting Kennisnet: Didactiek in Balans (2009). Het onderzoek heeft als doel inzicht te geven in de actuele stand van zaken in het onderwijsveld wat betreft het didactisch en het leidinggevend handelen in relatie tot ICT.
Relatie docent en leerling, het leerklimaat.
Artikel ‘Ik en het Leerklimaat’ van Rein Westrik (2009). Het artikel bespreekt onder andere de veranderende rol van de docent en de consequenties hiervan en richt zich op het belang van het pedagogische klimaat in de klas en in de school. Daarnaast pleit het artikel voor communicatie en heldere doelen over het coachen, zowel op schoolleider-docent niveau als op docent-leerling niveau.
http://www.drs-online.nl/stelling.php?stellingID=18&drsID=22
Forumsite van DRS-online waar gediscussieerd wordt over het gezag van de leerkracht. Gezag is volgens de stelling belangrijk in de relatie tussen een leerkracht en een leerling, maar hoe kom je eraan? Is gezag iets wat je hebt of kun je dit ook met training en hulp leren? Verschillende deelnemers geven hun mening en visie op dit onderwerp, waarin ook de rol van ouders meegenomen wordt.
Deze site gaat kort in op de relatie tussen docent-leerling zoals docenten deze in het voorgezet en het wetenschappelijk onderwijs ervaren.
http://www.ethics.be/ethics/viewpic.php?LAN=N&TABLE=EP&ID=1175
Artikel van Despiegelaere en Van Coillie ‘Erkenning in de pedagogische relatie tussen leerkracht en leerling. Een moraal filosofische benadering’ (2009). Er wordt ingegaan op het belang van erkenning en hoe dit samenhangt met identiteitsontwikkeling van leerlingen in het voortgezet onderwijs.
http://alexandria.tue.nl/campusonly/Metis235531.pdf
Artikel uit het vaktijdschrift Didaktief ‘De Ideale Docent is Tolerant en Gezaghebbend’ (2009). Het artikel bespreekt belangrijke uitkomsten van 25 jaar onderzoek naar inter-persoonlijk docentgedrag.
http://www.sco-kohnstamminstituut.uva.nl/samenvattingen/sco824samenvatting.pdf
Samenvatting van een onderzoek van het SCO Kohnstamm instituut (2009) naar het gedrag van leerkrachten en het effect hiervan op de leerling. Uit onderzoek onder leerlingen en leerkrachten in het basisonderwijs komt duidelijk naar voren dat leerkrachten niet consequent zijn – zij verschillen van elkaar en zij maken verschil tussen leerlingen – en dat hun leerlingen daar in het algemeen geen enkele moeite mee hebben. Ze vinden het soms juist prettig. Dit betekent echter niet dat er helemaal geen consistentie hoeft te zijn in hoe de leerkrachten zich op een school opstellen. Wat betreft het lesgeven blijkt een uniforme opzet van het onderwijs tot helderheid en structuur voor de leerlingen te leiden. Voor het terrein van het handhaven van regels zouden de leerlingen graag ook meer een dergelijke consistentie zien in wat leerkrachten doen.
Reacties
Laat een reactie achter Trackback